Tüm insanlığın ortak mirası olan kültürel mirasın korunarak gelecek nesillere sağlıklı bir şekilde aktarılması gerekmektedir. Geçmişten günümüze bilgi veren, ışık tutan bu eserler zamanla doğal veya beşeri unsurlarla tahrip olabilmekte ve zarar görebilmektedir. Bu mirasın aslına uygun olarak korunması, gerektiğinde yeniden inşa edilebilmesi ve gelecek kuşaklara en sağlıklı şekilde aktarılabilmesi için bazı çalışmaların yapılması gerekmektedir. Bu çalışmalardan biri de belgeleme çalışmalarıdır.
Kültürel Mirasın Korunması:
Kültürel mirasın korunması tarihsel sürekliliğin sağlanması için bilimsel bir zorunluluktur.
- Kimlik ve Aidiyet: Mekansal hafıza ve kültürle bağ kurmayı sağlar.
- Bilimsel Veri Kaynağı: Mimarlık, Arkeoloji, Malzeme Bilimi gibi dallar için birinci veri kaynaklarındandır.
- Sürdürülebilirlik: Tarihi dokunun korunarak gelecek nesillere aktarılması, kentsel sürdürülebilirliğin ayrılmaz bir parçasıdır.
Geçmişin mimari, estetik ve mühendislik birikimini günümüze taşıyan tarihi yapılar, zamanın yıkıcı etkilerine karşı sürekli bir direnç gösterir. Bu yapıların belgelenmesi ve onarılması süreçleri, geleneksel ölçüm yöntemlerinden uzaklaşarak yerini giderek daha hassas ve dijital teknolojilere bırakmaktadır. Özellikle 3 boyutlu lazer tarama teknolojisi, tarihi yapıların korunmasında çığır açan bir rol üstlenmektedir. Geçmişte şerit metre, nivo veya teodolit gibi aletlerle günlerce hatta aylarca süren, insan kaynaklı hataları barındıran geleneksel ölçüm süreçleri günümüzde yerini Lazer Tarama(LİDAR) tabanlı modern ölçme teknolojilerine bırakmıştır. Bu teknoloji sayesinde daha önce çok uzun süren ve karmaşık ölçüm süreçleri günümüzde milimetrik hassasiyetle çok kısa sürede tamamlanmaktadır
1. Rölöve
Rölöve, bir yapının günümüzdeki mevcut durumunun, tüm hasarları, strüktürel deformasyonları ve malzeme özellikleriyle birlikte belgelenmesidir.
3B Lazer Taramanın Rölöveye Katkısı:
- Tahribatsız Belgeleme: Yapıya fiziksel hiçbir temas gerektirmediği için zaten yorgun ve direnç gösteren yapılara zarar vermeden ölçme çalışması yapılır.
- Karmaşık Geometrilerin Yakalanması: Mukarnaslar, tonozlar, kubbeler veya organik formlu bezemeler geleneksel yöntemlerle tam olarak ölçülemezken, lazer tarama teknolojisi sağlamış olduğu yoğun nokta bulutu verisi ile bu geometrileri birebir dijitalleştirir.
- Yüksek Hassasiyet ve Eksiksiz Veri: Milyarlarca noktadan oluşan veri seti sayesinde yapının eğilmiş duvarları, çökmüş çatı strüktürleri veya yüzeydeki milimetrik çatlaklar haritalanır.
- Dijital Veri: Lazer tarama verisinden elde edilen veriler adeta dijital bir arşiv niteliği taşır. Yapının yüksek hassasiyetli 3 boyutlu dijital temsili dijital olarak depolanmaktadır.
2. Restitüsyon Aşaması
Restitüsyon, yapının ilk inşa edildiği döneme veya geçirdiği önemli onarım evrelerine ait özgün tasarımının, arşiv belgeleri, eski fotoğraflar ve yapı üzerindeki fiziksel izler yardımıyla yeniden kurgulanmasıdır.
3B Lazer Taramanın Restitüsyona Katkısı:
- Gizli İzlerin Tespiti: Nokta bulutu verisi üzerinde yapılan kesit ve görünüş analizleri, çıplak gözle fark edilemeyen eski kapı/pencere boşluklarını, duvar eklentilerini veya yıkılmış strüktürlerin temel izlerini açığa çıkarır.
- Deformasyon Analizi: Yapının mevcut eğriliklerinin veya çökmelerinin matematiksel modellemesi yapılarak, binanın statik geçmişi ve orijinal taşıyıcı sistemi hakkında geriye dönük mühendislik hesaplamaları yapılmasını sağlar.
3. Restorasyon Aşaması
Restorasyon, yapının yaşamını sürdürebilmesi için güncel koruma kuramları çerçevesinde yapılan fiziksel müdahale, sağlamlaştırma ve onarım projeleridir.
3B Lazer Taramanın Restorasyona Katkısı:
- Hassas Metraj ve Malzeme Tespiti: Dijital ikiz üzerinden çalışıldığı için, değişecek veya onarılacak taş, ahşap veya demir donatıların metrajı sıfır hata ile hesaplanır, maliyet yönetimi optimize edilir.
- HBIM Altyapısı: Elde edilen 3 boyutlu nokta bulutu altlık olarak kullanılarak, sadece çizim için değil, malzemelerin fiziksel özelliklerinin, laboratuvar sonuçlarının ve müdahale kararlarının işlenebileceği akıllı bir bilgi sistemine HBIM'e dönüştürülebilir.
- Müdahale Sonrası İzleme: Restorasyon tamamlandıktan sonra yapı tekrar taranarak, yapılan müdahalelerin doğruluğu kontrol edilir ve gelecekteki olası deformasyonlar için referans veri elde edilebilir.